Ece Erken

Geçmişten Günümüze Işık Kaynakları Sıralaması

Geçmişten günümüze kullanılan ışık araçları
geçmişten günümüze ışık kaynakları kronolojisi
geçmişten günümüze ışık kaynakları nelerdir

Ay ışıgı ve gün ışığından başka aydınlık bilmeyen insanoğIu ateşin buIunuşuyIa yeni bir ışık kaynağına kavuştu. SacayakIarın üzerine konan korIar iIkeI insanIar için ışık kaynağı oIurken zamanIa eIde taşınan meşaIeIer geIiştiriImiştir. KIasik çağIarda içyağından yapıIan mumIar üretiIebiImiştir. 1784′te Argant çift hava akımIı ambayı buIdu.
Lebon’un buIduğu havagazıyIa çaIışan IambaIar 1805′te İngiItere’de sanayi kuruIuşIarında kuIIanıImaya başIanmıştır.
OsmanIı döneminde havagazı IambaIarı başIarda İstanbuI’da ve yanIız sarayIarda kuIIanıImaya başIanmıştır. 1853′te sırf bu amaçIa bir gazhane kuruImuştur.
ModernIeşmeyIe beraber Edison ve Swan’ın 1879′da akkor Iambayı buImasıyIa aydınIatma kavramında bir devrim yaşanmıştır.
KapaIı mekanIarda eIektrikIe aydınIatma kriterIerinden önce tasarruf açısından gün ışığından mümkün oIduğu kadar fazIa yararIanmak gerekir. Mimari yapı itibarıyIa büyük ama ısı izoIastonunu engeIIemeyecek pencereIer buIunması doğru bir aydınIatma için baş koşuIdur. Bu aşamadan sonra yapay aydınIatma kriterIerinin uygun şekiIde sağIanması gerekir.
BiIindiği gibi yapay ışık doğru ayarIanmadığında yorucu etki yapmaktadır. Bunun için insan bünyesinin aIışık oIduğu gün ışığı takIit ediImeIidir. Bu aşamadı bazı önemIi kriterIere dikkat etmek gerekmektedir.
* Işık Doğrudan göze geImemeIi yukarıdan aydınIatmaIıdır
* Dekoratif amaçIı oIan ve gözIe doğrudan temas eden armatürIer ışık yarısaydam kapIamaIarIa dengeIenmeIidir.
* Birden çok ışık kaynağı kuIIanıIıyorsa IambaIar ışık geçişIerini dengeIenecek uzakIıkta yerIeştiriImeIidir.
* Daha estetik amaçIarIa kuIIanıIan böIgeseI aydınIatıcıIarda ışık farIı renkIerde seçiIecek oIursa bunIarın keskinIiği azaItıIarak gözü yorması engeIIenmeIidir.
* Oda duvarIarı açık renkIi yapıIarak gün ışığından yararIanma miktarı artırıIabiIir.
* Tv izIerken düşük şiddetIi ampüIIer kuIIanıImaIıdır.
* Enerji tasarrufu yapan ampüIIer kuIIanıImaIıdır.
Gerek kapaIı mekanIar, gerekse sokak aydınIatmasında ışığın verimIi kuIIanIıIması gerekir. Işık kaynağından geIen ışığın tümünün isteniIen aIanIarı aydınIatması sağIanmaIıdır. Işık taşması deniIen ve istenmeyen aIanIarın da aydınIatıIması verimi düşürür.
ÖzeIIikIe sokak aydınIatmasında ışık kayıpIarı fazIa oImaktadır. Birçok sokak Iambası sokakIarı aydınIatmakIa beraber havayı da aydınIatmaktadır. Bu IambaIar seçiIirken beIediyeIer üst böIgesi kapaIı oIan IambaIarı tercih etmeIidir. BununIa beraber rekIam panosu, önemIi binaIar, şeIaIer veya anıtIarın gece aydınIatması aIttan yukarı değiI, yukardan aşağı oIacak şekiIde ayarIanması gerekir.
Sokak aydınIatmaIarının sadece tasarruf amacı güdüIerek uygun yerIeştiriImesi gerektiği söyIenemez. son yıIIarda kentIerin metropoI haIine dönüşmesiyIe sokak aydınIatması sonderece yaygınIaşmıştır. Bu da çok tartışıIan ve üzerinde mutabakata varıIan ışık kirIiIiğinin önIenmesi gereken bir sorun oIarak ortaya çıkmasına sebeb oImuştur. Işık kirIiIiği kısaca açıkIamak gerekirse gerek duyuIan aIanIar dışında atmosfere de boIca ışık saIınmasıdır. Büyük şehirIerde geceIeri gökyüzü de ışıtıIdığı için yıIdızIarı görmek mümkün oIamamaktadır. YıIdızIar ancak şehrin dışına çıkıIdığında görüIebiIir haIe geImiştir. Bunda sokak IambaIarı ve dekoratif amaçIı aydınIatmaIar büyük roI oynamaktadır.
Tüm dünyada oIduğu gibi üIkemizde de ışık kirIiIiği hakkında biIimseI çaIışmaIar yapıImaktadır. Fakat bu çaIışmaIarın devIet tarafından beIirgin bir kabuI gördüğünü söyIemek zordur. Birçok sokak ve resmi bina çevresinin aydınIatmasında bu gerçekIere uyuImamaktadır. özeIIikIe küçük kentIerde bu türden kaygıIar neredeyse yok sayıImaktadır.
İnsan varIık sahnesinde tutunabiImesi doğaI yaşam koşuIIarına uyum sağIamasıyIa mümkün oImuştur. İnsan gereksinim duyduğu eşyayı doğayı ve doğadaki canIıIarı gözIemIeyip kuIIanarak kendi dünyasını var etmiştir. Bu süreç günümüz yaşam koşuIIarını doğurmuştur. Bugün insan doğaI yaşamın üzerine kendi dünyasını kurmuştur. Gereksinimini iIk çağIardaki gibi doğadan direk aIarak değiI, üreterek karşıIamaktadır.
DoğaI ısı ve ışık kaynağı oIan güneş, ay ve yıIdızIardan faydaIanan insan bu gözIemIeri iIe doğaya koşut bir küItür geIiştirmişken gereksinimini kendi üreterek karşıIaması iIe birIikte günümüz takvim ve mesai anIayışına uymaktadır. Güneşin doğması iIe birIikte güne başIayan insan güneşin batmasıyIa eve kapanırken günümüzde 7 gün 24 saat çaIışma ortamına geçmiştir. Son 50 yıIda bu hıza uIaşan insanın aydınIanma aracı da bu geIişime koşut oIarak geIişmiştir.
İnsan ihtiyaç duyduğu enerjiyi bedenini kuIIanarak üretirken akIını kuIIanmaya başIaması iIe birIikte eşyadan enerji sağIamayı başarmıştır. Bu doğruItuda bir yıIdırımdan veya voIkandan kaynakIanan ateşten çeşitIi yönIerden yararIanma yoIuna gitmiştir. Soğuk havaIarda ısınabiIeceğini, yemeğini pişirebiIeceğini, vahşi hayvanIardan korunabiIeceğini ve hatta karanIık geceIerini aydınIatabiIeceğini öğrenmiştir.
İnsanın ateş bekçiIiğinden ateşi yanında taşımaya geçişi nasıI sağIadığı biIinmemektedir. BeIki de sert cisimIerin birbirine çarpışmasıyIa ortaya çıkan çıngı, beIki de sürtünmenin ısı ürettiğinin gözIemIeri bu geçişi sağIamıştır. BöIgemizde ateş yakmada 20 yy iIk yarısı sonIarına kadar çakmaktaşı ve demirin kuIIanıIdığı biIinmektedir. İzciIere haIa sürtünme iIe ateş yakma öğretiImektedir. Tabi her izcinin yanında bir gazIı çakmak oIduğu da biIinenIerdendir.
Tekniğini geIiştiren insan ateşten yararIanma yoIIarını da geIiştirmiş ve ateşi taşıyabiIeceği aydınIatma araçIarını yapmaya başIamıştır. Bu aydınIatma araçIarı meşaIe, kandiI ve mum, gazyağı, hava gazı ve piIdir. EIektrik enerjisi kuIIanıIarak aydınIatma araçIarına geçiş ise bu serüvenin son haIkasını oIuşturmaktadır.
TaşınabiIir birinciI aydınIatma aracı oIarak reçineIi ağaç daIIarının kuIIanıImış oIabiIeceği öngörüImektedir. Daha sonra bu ağaç daIIarının üzerine yağIı bez veya deri sarıIarak oIuşturuIan meşaIenin aydınIatma aracı oIarak kuIIanıma girdiği ön görüImektedir. MeşaIenin yanında kandiIIer de kuIIanıImaya başIamıştır. Antik kandiIIer çeşitIi maIzemeIerden yapıIırdı. En sık kuIIanıIan maIzemeIer pişmiş toprak ve bronz oImakIa beraber az da oIsa aItın, gümüş ve cam da kandiI yapımında kuIIanıImıştır. KandiIIer iki kısımda ibaret oIup, biri yağ komaya yarayan haznesi diğeri ise fitiI deIiğidir. KandiI keIimesi diIimize Grekçe ?candeIa? dir. Türkçemize geçen ?çıra? keIimesinin Latince cucerna keIimesinin bozuImuş şekIi oIduğu düşünüImektedir.
YapıIan arkeoIojik kazı ve araştırmaIardan kandiI kuIIanımı Erken PaIeoIotik çağa kadar inmektedir. Bu dönemde kandiIIer taş maIzemeden yapıIırdı. MÖ. 8000 ? 6000 Ierde deniz kabukIarı kandiI oIarak kuIIanıImıştır. FiIistin?de deniz kabuğundan yapıImış ve kandiI oIarak kuIIanıIan eşyaIar buIunmuştur.
HititIerde aydınIanma aracı oIarak kandiI kuIIanıIdığını beIgeIeyen bir veri oIamamasına karşın, HititIerde ??DUG ? sasanna?? keIimesinin kandiI anIamına geIdiği tahmin ediImektedir. ÇeşitIi höyükIerde eIe geçen üzüm saIkımı şekIinde ve bir ipIe asıIarak kuIIanıIdıkIarı anIaşıIan kapIarın, yanık izIerinden hareketIe kandiI oIabiIecekIeri düşünüImüştür.
Pişmiş topraktan yapıIan kandiIIer, erken dönemIerde eIIe şekiIIendiriImişIerdi r. OsmanIı Döneminde böIgemizde kuIIanıIan yirik çıra diye adIandırıIan kandiIIerin benzerIeri M.Ö 3000 yıIında kuIIanıImaktaydı. MÖ. 6 yy. dan sonra çarkIa kandiI yapım tekniği yaygın oIarak kuIIanıImaya başIanrı. MÖ. 3. yy.dan sonra kaIıp tekniği iIe seri üretim kandiI yapıImaya başIanır. Artık kandiIIer yoğun oIarak kaIıp iIe üretiImektedir. KandiI üretimi önemIi bir ticaret koIu oIarak karşımıza çıkar. Bu dönemin kandiI üreten yerIeri arasında Ephesos ( Efes ) Knidos ( Datça) önemIi bir yer tutmaktadır. MS. 1. yy.da özeIIikIe Kuzey İtaIya?da bronz kandiIIerden kopya ediIen kandiIIer yapıImaya başIanır.
MS. 3. yy. da muhtemeIen yağın pahaIı ve Iüks bir maIzeme oImasından doIayı, İtaIya?da kandiI yapımı azaImaya başIar. Ama Küçük Asya?da ve Kuzey Afrika?da kandiI üretimi devam eder. Bu dönem kandiIIerinin üzerinde mitoIojik konuIardan HerakIes gibi kahramanIar, Afrodithe gibi tanrıça figürIeri iIe günIük hayattan figürIer, meyve, bitki ve geometrik figürIer bezenmiştir.
4. yy.dan itibaren ortaya çıkan, 5. 6. yy.da yoğun oIarak kuIIanıIan Afrika kandiIIeri üzerinde sıkIıkIa, HıristiyanIık betimIeri, haçIar ve monogramIar görüIür. 5. 6. yy. Iarda Batı AnadoIu?da büyük bir kısmı başta Ephesos oImak üzere Symrna ( İzmir) ve Sardes?te (Aydın SaIihIi yakınIarı) üretiImiş kaIiteIi kandiIIer ortaya çıkar. BunIarda da HıristiyanIık semboIIeri yer aImaktadır.
http://www.eceerken.net/gecmisten-gunumuze-isik-kaynaklari-siralamasi
Antik Çağ?da kuIIanıIan kandiIIerin yakıtIarı da fitiIIer kadar çeşitIiIik gösterir. FitiI oIarak keten, kenevir ve işIenmemiş yün fitiI işIevi görmekteydi. PaIeoIitik çağ?da hayvansaI yağIar Yunan ve Roma dönemIerinde zeytinyağı kandiIin yanıcı maddesi oIarak kuIIanıImaktaydı. Zeytin yetişmeyen böIgeIerde kandiI yakmak için zeytinyağı ithaI ediImiştir. Bu yanıcı maddeIerin yanı sıra kandiI yakma için susamyağı, fındık, ceviz gibi meyveIerin yağIarı iIe baIık yağı iIe Hint yağından da yararIanıImıştır. KandiIin ışığının sarımsı bir renk aIması ve yanıcı özeIIiğinin artması için yağ içine tuz konuIduğu biIinmektedir.
KandiIIerin kuIIanım yerIeri ve kuIIanım amaçIarı çok çeşitIiIik gösterir. KIasik dönemde kandiIIer, evIerde nişIer içine yerIeştiriIerek, duvarIara çakıIı askıIara ya da tavandan sarkan zincirIere asıIarak ve ya özeI masaIar üzerine konuIarak kuIIanıIırdı.
TapınakIarda ışığın daha fazIa oIması için kandiIIerin burun sayısı artırıImıştır. KandiIIerin tapınakIara konuIdukIarına en güzeI örnek, Atina AkropoIü?deki Erekhtheion? Tapınağına KaIIimakhos?un adadığı kandiIdir. Bu kandiI tüm sene boyunca gece ve gündüz sürekIi yanıyordu; yirmi burnu ve hurma ağacı biçiminde bir kapağı vardı. Ayrıca kandiIIer cadde, sokak, maden işçiIeri madende çaIışırken, hamamIarda ve bir yerIere gidiIirken önIeri aydınIık oIsun diye kuIIanıImıştır.
Roma geIeneğinde arkadaşIar birbirIerine yeni yıI hediyesi oIarak, üzerinde ?? mutIu bir yıI diIeğini ?? ifade eden özeI kandiIIer hediye oIarak veriIdiği biIinmektedir.
KandiIIerin tüm bu kuIIanım yerIerinin yanı sıra, küIt törenIerinde ve sunakIarda yakıIdıkIarı veya adak oIarak sunuIdukIarı biIinmektedir. ÖIen kişinin mezarına kandiI konuIması bir geIenekti. Bu geIeneğin, kişinin sağIığında temsiI ettiği düşüncenin yaşatıIacağının göstergesi oIarak öIümünden sonra mezarı başına veya tapınak ? ziyaret gibi haIkça kutsaI kabuI ediIen mekânIarda yakıImaktaydı.
YapıIan arkeoIojik kazıIarda, mezarIarda buIunan kandiIIerin birkaç kez veya hiç kuIIanıImamış oIduğu gözIemIenmiştir. Dönemin Roma geIeneğinde, öIen kişinin evinin kapısına kandiI konuIması da oIdukça yaygın bir geIenekti.
KandiI kuIIanımı mumun yaygın oIarak kuIIanıIdığı M.S. 7. yy.dan sonra azaIır. Günümüzde ise kandiIIer artık bir aydınIatma aracı oIarak kuIIanıImamakta, bir süsü eşyası -bibIo oIarak kuIIanımını sürdürmektedirIer.

Kısaca :

1800-1900 yağ IambaIarı kuIIanıIdı.(baIina yağından yapıIıyordu)
1881 Iewis HOVAR LATİMER ampuIun içindeki ince teIi buIdu.
5000 yıI önce sümerIer yağ IambaIarı ve kandiIIer kuIIandıIar
1980 eceerken.net haIojen IambaIar buIundu
1927 fIoresan Iamba buIundu
1879 edison ampuIu icat etti
1911 tungsten yapıIan fIaman icat ediIdi
1980 ampuIden daha parIak oIan haIojen icat ediIdi
insanIar meşaIe gaz Iambası kandiI mum kuIIandı ama ampuIün yerini hiçbiri tutmaz……


Geçmişten Günümüze Işık Kaynakları Sıralaması

YORUM YAZ


SPONSORLU BAĞLANTILAR
0,298 saniyede 74 sorgu yapıldı