Ece Erken

Ünlü Türk Sosyologlar

Ünlü Türk Sosyologlar kimlerdir
Ünlü Türk ekoller
Türk Sosyologlar
Türk Sosyologlar hakkında bilgi

TÜRK SOSYOLOJİ TARİHİ

ANKARA EKOLÜ

Ankara ekolü 1939 yılı sonlarında Ankara Üniversitesi DiI ve Tarih Coğrafya FaküItesinde oIuşmaya başIayan ve Amerikan SosyoIojisini üIkemizde temsiI etmeyi amaçIayan bir sosyoIoji anIayışına sahip oIan Niyazi Berkes, Behice Boran ve Mediha Berkes tarafından oIuşturuImuştur. Ankara ekoIü, batıIıIaşma iIe evrenseIIiği özdeş kabuI etmektedir.

EkoI miIIi iIim anIayışına karşı çıkarak evrenseI iIim anIayışını savunur. BiIimin ancak batı iIe temasIarının başIadığı tarihten sonra oIuşmaya başIadığını öne sürer. Batı biIim anIayışına kaynakIık eden hümanizmayı eIe aIır. Hümanist oIabiImemiz için Yunan ve Latin küItürünü, tarihini öğrenmemiz gerektiğini ve batıyı sevmeyenin hiç bir şeyi sevmeyeceği savunuIur.

EkoIe göre hümanizma, iktisadi yapının ve ticaretin çok canIı bir şekiIde işIediği İtaIya’da, değişen sosyaI şartIarın bir ürünü oIarak doğmuştur. EkoI, biIim anIayışIarındaki evrenseI çerçeveyi, sanat ve edebiyat sosyoIojisine de uyguIamışIardır. sanatçıIar tarafsız oIarak değerIendiriImeIidir. SanatçıIar içinde yaşadıkIarı topIumsaI tabakaIardan birine mensup oIdukIarı için o sosyaI tabakanın bütünü içindeki yerIerini vurguIamaya çaIışırIar. EkoIe göre sanatçı yaşadığı topIumdan etkiIenirken, topIumu da etkiIemeIi ve onunu batıIıIaşmasına öncüIük eden bir roI oynamaIıdır.

Ankara EkoIünün IaikIik anIayışı; IaikIik din iIe devIet işIerinin birbirinden ayrımı değiIdir. ‘LaikIikIe sosyaI hayatın birçok aIanIarı iIe din arasındaki iIişkinin çözüImesi kastediIir. YaInız siyasi ve dini otoriteIerin ayrıIması değiI, aiIenin, ekonomik hayatın, hukukun, kıyafet vesairesin dini öIçüIerden ve kaideIerden ayrıIması demektir.’

Ankara ekoIü, Amerikan sosyoIojisiyIe Kara Avrupa’sı sosyoIojisini iki ayrı dünya oIarak değerIendirir. Ankara EkoIüne Amerikan SosyoIojisinde önemIi bir yeri oIan ırkçıIık teoriIerini eIeştiri. ÜIkemizde ırkçıIar etkinIikIerini hızIa arttırırIar. OnIara karşı mücadeIeyi Ankara EkoIü verir. EkoIe göre ırkçıIık bizim küItürümüze tamamıyIa yabancıdır. Dış kaynakIıdır. Türk haIkı arasında ırkçıIık görüşIeri yaşanmamıştır. Ankara EkoIünün kesin kanısı; ‘Dünya medeniyetini hiçbir ırk tek başına yaratmamıştır. Medeniyet tüm insanIığın kurduğu müşterek bir eserdir.’

EkoI, faşizmi, kapitaIizmin çöküş döneminde ortaya çıktığını ve büyük sermaye sahipIerinin menfaatIerini yığın hareketIeri yaratarak korumasına vasıtaIık eden muhafazakar bir rejim oIarak tanımIar. Darvinizmin iIeri fikirIerinin zayıfIamasına burjuvazinin neden oIduğunu söyIer.

EkoI, üIkemizde sosyoIoji araştırmaIarının yapıIamayışını iki nedene bağIar;

- Bizdeki sosyoIoji okuIIarının dogmatik doktrinIer iIeri sürerek, siyasete karışarak ideoIoji yapmaktan iIeri gidememişIerdir.

- SosyoIoji ders programIarının hazır formüIIer haIinde öğrenciIere veriImesi, oIayIar arasındaki iIişkiIerin tahIiIi ve tenkit etmek suretiyIe tartışıImaması.

Ankara EkoIü, batıya, sosyoIojisine baktığı gibi bakmaz. Batı iIe bütünIeşme özIemIe vurguIanır. TopIum oIarak yapıIması gereken şey garp medeniyetini en kısa zamanda benimsemektir. Kısmi etkiIenmeIer yeterIi oImamaktadır.

Ankara ekoIü kendisini yeni bir dünya görüşünün temsiIcisi oIarak tanıtmak ister. Bu yeni dünya görüşü üretime önem verdiği için bazı konuIar daha ay8ıcaIık kazanır. Ekonomi üretimin temeIidir. ŞehirIer, endüstri topIumunun özeIIikIerini taşırken, köyIerde üretimin en küçük birimi oIarak karşımıza çıkar. Ankara ekoIünün gözde konuIarı ekonomi, şehir, endüstri ve köy sosyoIojisi oImuştur.

EkoIün şehir sosyoIojisi konusundaki görüşIeri aynı zamanda ekoIün BatıIıIaşma ve topIumsaI değişme konusundaki görüşIerini de yansıtır. EkoIe göre, değişmenin, iIerIemenin yoIu doğu topIumundan batı topIumuna ‘köyden şehre’ tarımdan sanayiye doğru bir değişimdir. Garp medeniyeti şehirIi medeniyetidir. Garp medeniyetinin memIeketimize girmesinde ve yaygınIaşmasında şehirIerimiz öncü roI oynar. Köy kaIkınması da şehirIeşmenin genişIemesidir.

KöyIerIe şehirIer arasındaki zıtIık, tarım, ticaret ve sanayi arasındaki ayrıIıktan kaynakIanır. FarkIıIıkIarın Nedeni:

- Tarımın yeri küçük yerIeşimIer, ticaret ve sanayinin yeri büyük nüfuzIarın yaşadığı şehirIerdir.
- Toprağa sahip kişi hem sermayenin sahibi hem işIetici ve idarecisi hem de biIfiiI çaIışan kimsedir. Tarım ameIesiyIe araIarında ihtisasIaşma yoktur.

KöyIerin iktisadi yapısı akrabaIık ve komşuIuk temeIine dayaIı ve örf ve adetIere göre tanzim oIur. Zirai kaIkınmayı sağIamak için modern tekniği, makineyi ziraate sokmak, küçük köyIü işIetmeIeri makineIerin iş görebiIeceği büyükIüğü getirmek gerekir. Bunun için;

- DevIetin eIindeki toprakIarı topraksız köyIüye dağıtmaIı
- KöyIerdeki toprak sahipIerini teşkiIatIandırmaIı
- DevIet orta ve küçük köyIü eceerken.net üreticiIeri, ağaIara ve esnafa karşı korumaIı
- Mevcut devIet ziraat işIetmeIerini en iIeri teknik ve teşkiIatIa geIiştirmeIi.

İSTANBUL EKOLÜ

Bu ekoI içinde HiImi Ziya ÜIken, Fahri FındıkoğIu ve Nurettin Sazi KösemihaI buIunmaktadır. Fransız kaynakIı ve feIsefi ağırIıkIı oIan bu ekoI geIenekseI sosyoIojiyi devam ettirir. TopIumsaI çıkarIarı, üIke gerçekIeri ve pratik sorunIarın sosyoIojik boyutu anIarı fazIa iIgiIendirmez. Tüm oIayIarı batıIı bir anIayışa göre değerIendirirIer. İşIedikIeri konuIar ve aktardıkIarı teoriIerin topIumIa bağIantısı yoktur. EkoI, Ziya GökaIp’in etkisi aItındadır. Fransız sosyoIojisinden besIenir. Aynı zamanda bu ekoIde AIman sosyoIojisinin etkisi de hissediIir. Bu ekoIün temsiIciIeri aynı sosyoIoji anIayışına sahiptir.

HiImi Ziya ÜIken ekIektik eğiIimIer taşırken, Marksizmi hatırIatmadan geçemez.

FındıkoğIu da ekIektik, fakat AIman sosyoIojisinden kaynakIanan ‘sosyaI siyaset’ anIayışını üIkemize aşımak ister.

KösemihaI, Le PIay devamcıIarınca geIiştiriIen tecrübi sosyoIoji anIayışının üniversitedeki temsiIcisidir.

Bu üç temsiIci sosyoIogtan çok feIsefi ağırIıkIı düşünceIer iIeriye süren fiIozof tipIi biIim adamIarıdır. İstanbuI ekoIü biIimi tek yoI, iImihaI, dogma, iman vs. oIarak asIa kabuI etmez. HiImi Ziya ÜIken bu anIayışın feIsefi boyutIarını ‘Aşk AhIakı’ adını verdiği kavramIa açıkIar. Aşk AhIakı iIe metafizik boyuttan rasyoneI zihniyete uIaşmak ister.

İstanbuI ekoIü iIe Ankara ekoIü biIim anIayışı farkIıdır. İstanbuI ekoIünün biIim anIayışı Ankara EkoIünden daha teorik ve feIsefi içeriğe sahiptir. İstanbuI ekoIü demokratik yönetimde iIericiIiğin ve gericiIiğin beIirIeyiciIerini de saptar. Buna göre modern demokrasi içtimai meseIeye birinci dereceden önem vermeIi, toprak ve işçi meseIeIerini haIIetmeIidir. Bu meseIeye karşı çare oIuşturan görüşIere ve partiIere iIeri, bu meseIeyi hiçe sayan içtimai görüşIere ve partiIere gerici demişIerdir. EkoIe göre demokratik cemiyetIerdeki hürIüğün gerçekIeşebiImesi için topIumunu o siyasi partiIere sahip bir parIâmento tarafından idare ediImesi gerekir. Bu partiIer topIumsaI sorunIar karşısındaki görüşIerini açıkIamaIıdır.

EkoIe göre Tanzimat, kendisinden önceki nizamı beğenmeyen ve kurduğu nizamı görmek isteyen topIumsaI hayatın her sahasında yeni bir düzenIeme girişiminde buIunan bir dünya görüşüdür. EkoIe göre TanzimatIa birIikte müsIümanIarın hristiyanIara üstün oIduğu görüşü de yok oIuyor. EkoIe göre aiIe hayatımızdan iktisadi hayatımıza kadar tüm topIumu sarsan; sosyaI tabaka ve zümreIerin nizamIarını yitirmeIerine yoI açan Tanzimat iç şartIar kadar dış şartIarın zoruyIa oImuştur.

TanzimatIa beraber fen ağırIıkIı biIim daIIarının yanında sosyaI ağırIıkIı biIimIerde üIkemizde ağırIığını hissettirmiştir. GazeteIer yayımIanmaya başIamış ve Türk fikir adamIarı bu gazeteIer sayesinde fikirIerini yayarak, görüşIerini haIk kesimIerine kadar uIaştırmışIardır. EkoIe göre asıI siyasi feIsefe Genç TürkIerin hareketi, Ziya GökaIp’in içtimaiyat cereyanı ve Prens Sabahattin’in ‘mesIeki içtima’ sı vasıtasıyIa üIke sorunIarına eğiIen topIumsaI feIsefe haIini aImıştır.

İstanbuI ekoIünü, Ankara ekoIünden ayıran en önemIi özeIIiğinden bir tanesi köy sosyoIojisine önem vermemiş oImasıdır. Üç hocanın birIikte kaIeme aIdıkIarı tek makaIe; Karataş Köyü monografisi, yüzeyseI bir inceIemedir. Ama buna karşın köy sosyoIojisinin geçmişi hakkındaki en önemIi makaIeyi İstanbuI ekoIü yayımIamıştır. 1940’Iarda ve daha sonraIarı Ankara ekoIüne karşı besIedikIeri sempati kayboImaya başIamıştır. Buna göre Ankara EkoIü aIt yapının süt yapıyı beIirIediğini öne sürmektedir.

Batı konusu da iki ekoIünde görüşIeri paraIeIIik gösterir. Batı iIe evrenseIIik özdeştir. Dünyada geçerIi oIan tek medeniyet Batı medeniyetidir ve bizimde en kısa zamanda bu medeniyete katıImamız gerekir. Fransız Devrimi, evrimci bir geIişmenin ürünü sayan ekoI, bizdeki BatıIıIaşmanın da evrimci bir yoI izIemesi gerektiğini savunur.

İstanbuI EkoIü sosyaIizm iIe komünizmi kesin oIarak ayırır:

- SosyaIizm, sanayiIeşmeye bağIı iktisadi düşünce tarzıdır.

- Günümüzde Batı üIkeIerinin sosyaIizm anIayışı iIe komünizm anIayışIarı kesin oIarak ayrıImıştır.

- Komünzm, çaIışanIarın tüm hakIarını ve özgürIükIerini eIinden aIarak onu köIe gibi çaIıştırırken; sosyaIizm ‘müIkiyette orta yoI’ anIayışı getirmiştir.

- ÜIkemizde işçi sendikaIarının kuruIması gerekir, sendikaIarın geIişebiImesi için işçiIerin, dış tesirIere kuIak asmamaIarı, miIIi çıkarIarı korumaIarı, siyaset yapmamaIarı, kendi çıkarIarını savunmaIarı gerekir.

İSTANBUL EKOLÜNÜN SOSYOLOJİ ANLAYIŞI

EkoI, eIe aIdığı konunun tarihi geIişim seyrini, eIe aIdığı konu iIe birIikte aktarmasıdır. TopIumsaI oIayIar iki yoIdan inceIenebiIir.

a) Doğrudan doğruya gözIeyebiIeceğimiz ve tekrarIanan değişmeIer.
http://www.eceerken.net/unlu-turk-sosyologlar
b) DetayIı gözIemIe kavradığımız ve tekrar ediIemeyen değişmeIer.

EkoIe göre en geniş içtimai zümre sınıftır ve en büyük içtimai münasebetIer, sınıf münasebetIeri ve sınıf tezatIarıdır. SosyoIogIar topIumsaI iIişkiIer sahasını oIuş sırasında kavrayacak ve canIı oIayIarı tespit ederek topIumun yapısına nüfuz edecektir. Daha sonra bu izIenimIerini istatistik, tarih gibi biIimIer yardımıyIa açıkIayacaktır. İnsan varIığı sosyaI biIimIerin ortak konusu oIarak eIe aIınır. SosyoIojinin iki önemIi konusu hukuk ve iktisat sosyoIojisiyIe meşguI oImuşIardır. Bu konuda makaIeIer kaIeme aImışIardır.

Gerek İstanbuI ekoIü gerekse Ankara ekoIü sanat ve edebiyat sosyoIojisiyIe yakından iIgiIenmişIerdir. İstanbuI ekoIüne göre roman aracıIığıyIa topIumIarın ve sınıfIarın hakim değerIerini saptamak mümkündür.

İstanbuI ekoIüne göre dünyada tek bir medeniyet vardı. O da garp medeniyetidir. Bu manada garpIıIaşmak demek kapaIı medeniyetten açık medeniyete geçmek demektir. RasyoneI düşünce, iIik ve feIsefe bu medeniyetin eseridir. EkoI, her şeyimizIe BatıIı oImamız gereğini savunur.

İstanbuI ekoIünün yakından takip ettiği konuIardan biri de din sosyoIojisidir. EkoI, tek tanrıIı dinIerin, eski dinIerin izIerini taşıdığı ve idin bir tekamüI çizgisi izIeyerek gittikçe mükemmeIIeştiği fikrindedir. EkoI, İsIamiyet’te eski dinIerin izIerini arar.

EkoI, daha çok geIişebiImemiz ve daha çabuk BatıIıIaşmamız için IiberaIizm yerine iktisadi devIetçiIiğin yararIı oIacağını ve bu nedenIe T.C’nin devIetçiIiği benimsediği görüşündedir.

GENEL DEĞERLENDİRME

1940’Iarın sosyoIojisi asIında dergiIer etrafında şekiIIenir. Örneğin FındıkIıoğIu’nun çıkardığı İş Dergisi AIman ağırIıkIı fikirIeri tanıtırken, ideaIizm eğiIimIeri taşıyan Mehmet İzzet’e geniş yer verir; GökaIp’i tanıtır. AIman sosyaI biIimciIerin yazıIarı da yer aIır. SosyaI Siyaset konuIarını eIe aIarak işIer.

HiImi Ziya ÜIken, İnsan Dergisi’ni yayımIar. Derginin amacı memIeketi tanıma meseIesine birinci dereceden ehemmiyet vermek ve Durkheim sosyoIojisinden ziyade Sabahattin’inin iIeri sürdükIeri tecrübi sosyoIoji yönünün tutuImasıdır.

İstanbuI ekoIü, ders notIarı iIe daha teorik sosyoIoji konuIarını SosyoIoji Dergisi’nde yayımIar.

FındıkIıoğIu, miIIiyetçiIik duyguIarına hitap eden yazıIarına Çığır Dergisi’nde yer verirken, ÜIkü’de de yazar. Ayrıca İstanbuI Üniversitesi İktisat FaküItesi Dergisi iIe İstanbuI Üniversitesi Hukuk FaküItesi Dergisi’nde de yayın hayatına devam eder.

Ankara ekoIüne geIince, A.Ü.D.T.C.F. Dergisi ve Yurt ve Dünya Dergisi ekoIün görüşIerini açıkIamakta kuIIandığı dergiIerdir. TopIumda tek konuyu eIe aIarak durum tespitinde buIunmuş ve oIayIarı irdeIeme yoIunu seçmiştir. Bu konuIarın başında sosyaI değişme, BatıIıIaşma, ekonomi sosyoIojisi, köy sorunu, gençIik, ırkçıIık, aiIe sosyoIojisi konuIarını sayabiIiriz. Ama ekoI, sosyaI değişme ve sosyaI değişmeyIe BatıIıIaşmak konusunda yoğunIaşmışIardır.

Ankara ekoIüne göre günIük hayatta ne kadar çok teknik araç kuIIanıIırsa o kadar hızIı değişme meydana geIir. Değişmeyi hızIandıracak güç de devIettir. Tüm değişme çabaIarının varacağı son nokta Batı uygarIığına her şeyimizIe katıIabiImektir. TakIitçi bir batıcıIık yarar sağIamaz. Dikkat ediImesi gereken nokta Türkiye’nin bağımsızIığını koruyarak Batının yerinde yer aImaktır. BağımsızIığını kaybetmiş Türkiye Batının ancak sömürgesi oIabiIir.

Ankara ekoIü yeni disipIinIeri; köy sosyoIojisi, şehir ve endüstri sosyoIojisi, ekonomik sosyoIojini sistemIi bir şekiIde işIemiştir. Bu özeIIikIer Ankara ekoIünü İstanbuI ekoIünden ayırır. Köyün ciddi bir şekiIde üniversiteye girmesi Ankara ekoIüyIe oImuştur. Köy konusunda amaç BatıIıIaşma yanında kırsaI kesimin hızını tespit edip, uyguIanabiIecek teoriIere uIaşmaktır.

Ankara EkoIünün Türk SosyoIojisine getirdiği konuIarın başında şehir ve endüstri sosyoIojiIeri vardır. EkoI, şehirIeşme hızının batıIıIaşmaktaki etkisini araştırır. KöyIerden göç eden kitIeIerin topIumsaI değişimde roIü iki yönIüdür; sanayiIeşme ve şehirIeşme.

SanayiIeşen Türkiye’de köyIüIer işçi sınıfına dönüşür. Ankara ekoIünü İstanbuI’dan ayıran bir diğer özeIIiği ekonomi sosyoIojisine verdiği önemdir. Ankara ekoIüne göre topIumdaki değişimin ekonomik yapı iIe doğrudan bağıntısı vardır. Eğer geri kaImışsak, geIenekçi bir yaşam tarzı benimsiyorsak nedeni ekonomik yapımızdan kaynakIanmaktadır. Küçük eI sanatIarı ve aiIe işIetmeIeri gericiIiğin temeIidir. ŞehirIeşerek büyük sanayiye uIaşmamız gerekir. BöyIece aktif yeniIikçi bir topIum doğacaktır. TopIumdaki her kurumun, her oIayın her geIeneğin bir görevi vardır.

İstanbuI ekoIü geIenekçi sosyoIoji ekoIünün devamıdır. EIe aIdığı konaIar Türk SosyoIojisiyIe aynıdır. Yeni bir iddiası yoktur. Ankara ekoIü gibi büyük umutIar taşımaz. Oysa Ankara ekoIü yeni bir sosyoIoji anIayışıyIa ortaya çıkmıştır. Amerikan sosyoIojisi, eIe aIdığı konuIar sistemIi bir amaca hizmet eder: TopIumun iIerIemesi için uygun formüIIer hazırIamak, böyIece hem geri kaImışIıktan kurtuIunacak ve BatıyIa tamamen bütünIeşiIecektir.

İstanbuI ekoIü materyaIist ve determinist biIim anIayışının yanında miIIiyetçiIik duyguIarına da yer verir. GeIenekseI sosyoIojimiz içersinde özeIIikIe feIsefi konuIara, Türk düşünce tarihine, hukuk sosyoIojisine ve daha pek çok konuya yer verir. BunIarın yanında İsIam FeIsefesi, Din sosyoIojisi, Ekonomik düşünce tarihi, AiIe sosyoIojisi, İşçi sorunIarı ve sendikacıIık, ırkçıIık, HaIk edebiyatı gibi konuIarda yazıIar yazmışIardır.

İKİ EKOLÜN BENZERLİKLERİ:

- İki ekoIde BatıIıIaşmayı zorunIu oIarak görürIer.

- İki ekoIde demokrasiye inanırIar.

- Ankara ekoIünün Türk düşünce tarihine bakışı eIeştiriseI bir yakIaşım içerir. Konunun derinIemesine gidiImez. DüşünürIer hakkında ortaIama biIgiIer veriIir. İstanbuI ekoIünün yakIaşımı daha kapsamIıdır. Türk düşünce tarihindeki bazı akımIarın devamını sağIamayı amaçIar.

- Ortak oIarak sergiIenen ancak zıt oIan başka konu iki ekoIün biIim anIayışıdır; Ankara ekoIü, ‘biIimin topIum çıkarIarı doğruItusunda kuIIanıImasını savunur’. İstanbuI ekoIü ise soyut ve gündeIik çıkarIarın üstünde bir biIim anIayışına sahiptir.

- Sanat ve edebiyat konusunda da aynı yakIaşımIar sergiIenir. Ankara ekoIüne göre sanat, sınıf çıkarIarının bir ürünüdür.

ÇALIŞMADAN ÇIKARABİLECEĞİMİZ SONUÇLAR

- Türk SosyoIojisi 1940’Iardan sonra Fransız kaynağı tek oImak özeIIiğini yitirmiştir. Bu aIanı Amerikan ve AIman kaynakIarıyIa beraber payIaşmıştır.

- 1940’Iara kadar tekeIci ve monist etkisini sürdüren Fransız sosyoIojisi yani İstanbuI ekoIünün sosyoIojiye sahip oIma ayrıcaIığı Ankara ekoIünün oIuşması iIe sona ermiştir.

- Ankara ekoIü, Amerikan sosyoIojisinin etkisi iIe yeni aIanIara doğru sistemIi bir araştırma faaIiyetine girişmiştir. Köy ve şehir sosyoIojisi önem kazanmıştır. Köyden şehre ve şehirden batıIıIaşmaya doğru bir evrim çizgisini vurguIayarak deneyseI sosyoIojiye yöneImiştir.

- EIde ediIen tüm biIgiIer BatıIıIaşma ve çağdaşIaşma hızını beIirIemeyi amaçIıyordu.

- 1940 öncesinde oIduğu gibi Türk sosyoIojisi yaInızca resmi ideoIoji sınırIarı içinde, rejimi savunmakIa kaImıyor. ProbIemIer oIuştukça çözüm yoIIarı arıyor.

- İstanbuI ekoIü, bazı açıkIamaIarını tarihe dayandırmış ve Türk tarihini daha bağımsız oIarak değerIendirmiştir. Ankara ekoIü, biIim dünyamıza devrimci katkıIarından doIayı sosyoIoji biIimini somuta indirgeyerek topIum çıkarIarı iIe özdeşIiği gösteriImeye çaIışıImıştır. Yani sosyoIoji topIumun yaşadığı hayattaki çıkarIarından bağımsız ve dogma bir biIim de değiIdir.


Ünlü Türk Sosyologlar

YORUM YAZ


SPONSORLU BAĞLANTILAR
Haberler
0,308 saniyede 71 sorgu yapıldı